چاپ نخست کتاب «نرگسدان: سرگذشت منظوم نرگسبانو (ملیکه) مادر امام زمان(عج)» سروده ملا اسمعیل ذبیحی یزدی(ذبیح) با مقدمه، تصحیح و شرح ابیات توسط ابوالفضل حبیبی از سوی انتشارات مسجد مقدس جمکران منتشر و روانه بازار نشر شد.
این اثر که به سفارش علامه محمدباقر مجلسی(ره) آماده و تنظیم شده است، زندگانی مادر امام زمان(عج) را به صورت منظوم دربر میگیرد.
به گزارش ایبنا، این اثر کوشیده است برخی از کلمات پیچیده و دشورا را معنا و تصاویر شعری را بازگشایی و داستان تلمیحات را نقل کند تا خوانندگان بدون مراجعه به فرهنگها، بتوانند هرچه بیشتر از سخن روان و دلکش ذبیحی، بهرهمند شوند.
درباره «ذبیحی یزدی» شادروان استاد دکتر ذبیحالله صفا، در اثر سترگ خود (تاریخ ادبیات در ایران)، این چنین نوشته است: «ملا اسمعیل ذبیحی (یا ذبیح) یزدی، از شاعران اواخر سده یازدهم، از معاصران میرزا محمدطاهر، صاحب تذکره نصرآبادی است، که به قول او: "منزوی وادی گمنامی و عزلت" بود. وی نام او را ذبیح آورده؛ ولی در جنگ ذیقیمتی از مثنویهای گوناگون قدیم و جدید، که به سال 1170 هجری قمری فراهم آمده، و به شماره OR.4772 در کتابخانه موزه بریتانیا محفوظ است، نامش اسمعیل ذبیحی ذکر شده است. خود شاعر نیز در اشعار خویش گاه تخلص خود را ذبیح و گاه ذبیحی آورده است.
غیر از دو غزل و یک تغزل و دو ماده تاریخ و یک رباعی، که نصرآبادی از او نقل کرده، دو مثنوی به نام نرگسدان و هدیهالاحباب در جنگ مذکور از او داریم، که شرح آنها چنین است: مثنوی نرگسدان به بحر هزج مسدس مقصور یا محذوف است، متجاوز از 650 بیت در ذکر داستان نرگس بانو، مادر امام دوازدهم شیعیان اثنا عشری و شروع میشود با حکایت برگزیده شدن بشربن سلیمان انصاری از طرف امام دهم و مامور گردیدنش به خریدن کنیزکی رومی از نخاسی به نام عمر در بغداد.
آن کنیزک تن در نمیداد تا نخاس او را به هیچ یک از خریداران بفروشد؛ ولی امام نامهای به «خط» و «زبان» فرنگی به بشربن سلیمان داد تا به عمر برساند با دویست و بیست اشرفی سرخ ... . این کنیزک از احفاد شمعونبن حمون، وصی عیسیبن مریم(ع) و از خاندان قیاصره روم بود. زندگانی وی از آغاز حیات با شگفتیها همراه بود، او امام یازدهم را در خواب دیده و خواستار او شده بود ... و سرانجام در اختیار او درآمده و امام دوازدهم از او ولادت یافت.
تصور نمیرود عوامانه بودن داستان از جهتهای گوناگون، گناه ذبیحی بوده باشد؛ چه او ظاهرا ناقل داستان به نظم بوده است، نه مبتکر آن.»
سخن شادروان استاد صفا درباره عوامانه بودن داستان زندگی نرگس(س) قابل نقد و بررسی است. ذبیحی یزدی در ابیات 240 به بعد، تحت عنوان «سبب نظم»، سروده است که؛ میرزا محسن تاثیر، یک شب به او میگوید: تالیف کتاب «رجعت» اثر علامه مجلسی(ره) به پایان رسیده و بخشی از این اثر، داستان عجیب و شنیدنی زندگی نرگس مادر امام مهدی(ع) است که عاشقانه نیز میباشد، و چون خودش به علت شغل دیوانی، فرصت پرداختن به این کار را ندارد، از ذبیحی میخواهد که این داستان را به رشته نظم بکشد و ذبیحی با علاقه و ارادتی که به این وزیر شاعر لایق دارد، امر او را اطاعت کرده، بر بنیاد اثر تحقیقی علامه مجلسی(ره)، به نظم داستان روی میآورد.
ضمنا روایاتی که درباره تولد امام مهدی(ع) نقل شده، از شیخ صدوق در اکمالالدین و کلینی در کافی و شیخ طوسی به ما رسیده، که در کتاب «سیره معصومان» تالیف ارزشمند سیدمحسن امین و ترجمه استاد علی حجتیکرمانی و «جلد سیزدهم بحارالانوار علامه مجلسی(ره)» که استاد شادروان حجتالاسلام والمسلمین علی دوانی آن را به نام «مهدی موعود(عج)» ترجمه کرده، آمده است که عینا با «نرگسدان» سروده ذبیحی مطابقت دارد. با این اوصاف میتوان گفت: نظر شادروان استاد دکتر صفا درباره عوامانه بودن این داستان، سخنی شتابزده و سرسری است از سر کلیگویی، بدون اشاره به جهات گوناگون و نقد علمی، و بیتوجه به روایات و احادیث معتبری که «نرگسدان» براساس آن سروده شده است.
در ریحانةالادب درباره «ذبیحی» میخوانیم: «ذبیحی، اسمعیل؛ عالمی بوده جلیل، که علاوه بر علوم متداوله، در بعضی از علوم غریبه نیز دستی داشت، و اشعار نغز نیز میسروده. در جلوس شاه سلطان حسین صفوی، مثنوی خوبی گفته است که هر مصراعش ماده تاریخ بود و به همین جهت، مورد مراحم شاهانه گردید. مثنوی نرگسدان نام نیز از او میباشد و همین اسم "نرگسدان ذبیحی" 1115 هجری قمری تاریخ نظم آن است. ده بند مرثیه نیز به روش محتشم کاشانی گفته و مشهور میباشد که این بیت:
ای گردنم اسیر کمند تو یا حسین
جانم فدای سم سمند تو یا حسین
در خواب بدو القا شده است.
وی به سال 1160 هجری قمری، در یزد وفات یافت و در صفه قبلی میدان شاه قدیم جنب عباسیه مدفون شد. و در آخر، درباره وی در "الذریعه" چنین آمده است: "در اسطرلاب و علوم غریبه ماهر بوده و منشی حسن غبغب حاکم یزد و به امر او نرگسدان را سروده. محل دفن جنب عباسیه، مثنویای در جلوس سلطان حسین دارد که مصرعهای آن تاریخ است"».
براساس مطالب کتاب، با توجه به سخن خود ذبیحی در «نرگسدان» -امر به سرودن منظومه توسط میرزا محسن تاثیر- سخن شیخ آقابزرگ تهرانی، صاحب الذریعه، درخصوص سرودن نرگسدان به امر حسن غبغب، نادرست مینماید.
چاپ نخست کتاب «نرگسدان: سرگذشت منظوم نرگسبانو (ملیکه) مادر امام زمان(عج)» در شمارگان 2000 نسخه، 118 صفحه و بهای 12000 ریال راهی بازار نشر شد.
25/3/1389
مأخذ: ایبنا
|